WESOŁYCH ŚWIĄT WIELKANOCNYCH ...więcej : kliknij , proszę .

 Jedna z najciekawszych malarek na szkle Podhala Marta Walczak - Stasiowska tak widzi Janosika pojmanego :

Postać  najbardziej  obrosła w fantazję ludową i artystyczną ze wszystkich karpackich zbójników. Obok opracowań pisanych istnieją filmy o Janosiku , z których pierwszy nakręcony został w r. 1921 , kilka filmów następnych i dwa seriale . Polski w reż. Passendorfera z Markiem Perepeczko w roli głównej  i drugi - czechosłowacki w reż . Jaroslava Barana (28 odcinków ) . I ostatni : "Janosik . Historia prawdziwa. "w reż.  A.Holland i K. Adamik . Przewrotny tytuł wskazuje na prawdziwość wydarzeń a żadna historia o zbójnikach tak naprawdę prawdziwą być nie może .

Jedno , co pewne , to zachowane akta z przesłuchania aresztowanego w domu Uhorczika Jury Janosika wiosną 1713 roku . Wynika z nich jednak , że to , za co go osądzono i skazano - zabójstwo księdza z Demanicy - nie było dziełem herszta Janosika lecz jednego z kompanów .

Został skazany na karę powieszenia na haku , którą wykonano W Liptowskim Mikulaszu , gdzie odbywał się sąd , w którym i sędzią i obrońcą była ta sama osoba : Władysław Okolicsany .

Wina wszystkich zbójników jest niewątpliwa . Kara też za czyny być musiała . To dlaczego nam tych zbójników żal ? Dlaczego do dziś wzruszają nas ich losy ? Młody wiek w jakim odchodzili ... Brak perspektyw ... Próbujemy usprawiedliwiać ich zachowanie ciężkimi warunkami w jakich żyli ... Zaborami i koniecznością służenia w obcym , austriackim wojsku  . Biedą .

Oto mój wpis z "Bibułowych kwiatów ", w którym też popuściłam wodzy fantazji :

UHORCZIK - "NAUCZYCIEL" JANOSIKA :

Od starej Modrzikowej , co to wraz ze swoim Pepikiem przeniosła sie do Trzińca Uhorczik kupił najbogatsze gospodarstwo we wsi . A było to tak :

Uhorczik siedział już w 5 miesięcy w lochach zamku w Bytyczy . Dla zbója - herszta , który na wolności pod dachem nieba i górami pod stopami robił co chciał , gdzie chciał chodził "na polowaczke " na kupców , plebanów , młynarzy i karczmarzy - była to kara straszna , upokarzająca . I chociaż nie stosowano wobec niego najcięższych tortur ino te lżejsze , bo nie wiedziano , że jest hersztem Uhorczikowi stało przed oczami widmo zbójnika powieszonego "za poślednie ziebro" , kiedy w młodości zapuścił się aż na żywiecki rynek . Uhorczik przyzwyczajany do tego , że jak chciał rozkazywał grupie dezerterów , którzy woleli jego rozkazy od dyscypliny austriackich dowódców , dysząc ciężko , plując i przeklinając marzył o czystej wodzie z górskich potoków popijając z kubka śmierdzący brudem mętny płyn ni to zupę , ni to wodę z kałuży . W dodatku bolały go stare kości , w których już zaczął się odzywać reumatyzm . Splunął daleko przed siebie - a w tym też był mistrzem - i z zazdrością starego popatrzył na młodego , żołnierza austriackiego - Słowaka , chłopaka na schwał . Następnego więźnia  przyprowadził ten cholec o błękitnych oczach i jasnych , pszenicznych włosach , bystrych oczach a silny tak ,że do pomocy nie potrzebował już drugiego żołnierza . Jeszcze jedną cechą odznaczał się ten dwudziestolatek : lubił słuchać opowieści  o zbójowaniu w Karpatach . Słów Uhorczika słuchał jak najpiękniejszej baśni , które postękując często od niewyleczonych do końca ran od przypiekania opowiadał stary herszt . Stary cwaniak snuł opowieści , w których zbójnicy byli dobrzy , bohaterscy i pomagali słowackim chłopom żyjącym w biedzie .(Faktycznie takie sytuacje to były rzadkie wyjątki). Stary lis zapragnął tego zbudowanego jak słowiański bóg młodzieńca  uczynić swym następcą w zbójowaniu a samemu osiąść na gospodarstwie , które już był kupił jeszcze przed niespodzianym aresztowaniem w karczmie w czas jarmarku .

Janosik wykorzystał pierwszą nadarzającą się okazję i pomógł Uhorczikowi  w ucieczce z więzienia . Sam także zdezerterował z wojska austriackiego i całą zimę przesiedział u Marcina Mrowca (bo tak teraz nazywał się Uhorczik) pomagając w pracach gospodarskich i słuchając opowieści gospadarza . Stary wyga spokojnie żył w dobrobycie  korzystając ostrożnie  ze zgromadzonych łupów zbójeckich . A młodego Janosika wiosną wysłał za siebie  na zbójeckie karpackie ścieżki .

Nie zamierzam konkurować z Gustawem Morcinkiem ani z Julianem Krzyżanowskim . Wręcz przeciwnie , polecam ich utwory by zainteresowani mogli poszerzyć swoje wiadomości . Ja to uczyniłam.

Gustaw Morcinek (powieść historyczna ) "Ondraszek " W-wa 1957 , a Feliks Nowowiejski do libretta napisanego przez G . Morcinka napisał operę "Ondraszek ".

Julian Krzyżanowski "Słownik folkloru polskiego " : Ondraszek .

Ondrasz Szebesta (1680 - 1715) - syn wójta Ondry Szebesta z Janowic koło Frydka . Zbójeckie ścieżki wiodły go aż do Niemiec i Francji . Swój krótki żywot zakończył z rąk członka swojej bandy od uderzenia w głowę ciupagą . Nic to nie dało zabójcy , że połakomił się na nagrodę wyznaczoną za głowę Ondraszka . Podczas odbierania nagrody został aresztowany i wkrótce zmarł po torturach . A o Ondraszku pozostały pieśni i opowieści ludowe na Śląsku cieszyńskim .

Pozostały też opracowania czeskie i słowackie oraz polskie , w których pewne fakty z życia się potwierdzają a inne to wytwór fantazji , w którą obrośli ludowi awanturnicy .

Fragment traktu cesarskiego .

Miejscowe opowieści i podania o zbójnikach wiążą się z traktem cesarskim bo to przecież dawny szlak handlowy z Węgier i Austrii, który wybudowany został za panowania cesarza Józefa II by w XVIII w Kraków łączyć z Wiedniem . Tu przejeżdżały wozy kupieckie z bogatymi towarami . Góra Koczy Zamek-leżąca przy trakcie , który jako droga handlowa istniał w gorszym stanie wiek czy dwa wcześniej  - cieszyła się więc w XVII i XVIII w. złą sławą .

OTO NAJBARDZIEJ ZNANI ZBÓJNICY BESKIDZCY /w kolejności chronologicznej/ :

Nazwisko lub pseudonim:                           Rok śmierci:

Sebastian Bury                                         1630 r.

Martyn Portasz                                          1689 r.

Klimczak Wojciech                                    1695 r.

Klimczak Mateusz                                      1697 r.

Bartek Drozd                                            1709 r.

Jura  Janosik                                             1713 r.

Ondraszek                                                1715 r.

Jura Proćpak ( Kroćpak )                            1796 r.

Faktami najbardziej znanymi i pewnymi z  życia zbójników  - to data ich śmierci . To najbardziej  wiarygodne zapisy .

Aż groza ogarnia jakie wymyślano im kary i jakie stosowano tortury .

Gdyby żył teraz człowiek  , który w chwili śmierci ostatniego zbójnika miał 10 lat / jak twierdził / liczyłby sobie dziś lat 223 !

Podczas pisania artykulików do blogów korzystałam z opowieści ludzi tutejszych , z internetu , z dostępnych źródeł pisanych , o których wspominam w tekstach . Ani moje prace ani inne w internecie na temat zbójników nie są pracami naukowymi , bo takimi być nie mogą - powstrzymuję się więc z tych oczywistych powodów od podawania źródeł ale wspominam o nich we wpisach .

Budynek dawnego muzeum w Żywcu tzw. Siejba :

Od kilku lat dopiero Muzeum w Żywcu zajmuje pomieszczenia w zamku /nie w pałacu/ bo dawniej mieściło się w budynku przed rynkiem , w tzw. Siejbie . Przypominam : początki zamku żywieckiego sięgają średniowiecza , zaś pałacu - wieku  XIX  kiedy właścicielami Żywieccczyzny byli Habsburgowie , którzy byli również właścicielami dwóch browarów : żywieckiego i cieszyńskiego . W Muzeum znajduje się wystawa narzędzi tortur jakie między innymi używano do karania zbójników .

Oto fragmenty" Dziejopisu Żywieckiego " A. Komonieckiego z komentarzem :